Bilişsel Davranışçı Terapi

Bilişsel Davranışçı Terapinin dayandığı temel ilke şudur: kişiyi etkileyen, olayın kendisi değil, o olaya yüklenen anlamdır. Aynı durum karşısında iki kişinin bambaşka tepkiler vermesinin nedeni budur. Gönderilen bir mesaja yanıt gelmediğinde "bir şey mi yaptım, bana kırıldı" diye düşünen kişi kaygı ve suçluluk duyar, kontrol etme ve özür dileme davranışına yönelir; "meşguldür, sonra bakar" diye düşünen kişi ise aynı olayı fark bile etmeden geçer. BDT bu nedenle işe, durum ile düşünce, duygu, beden tepkisi ve davranış arasındaki bağı görünür kılmakla başlar. Bu bağ bir kez fark edildiğinde, değiştirilebilir bir hâle de gelir.

BDT yapılandırılmış, hedef yönelimli ve süre sınırlı bir yaklaşımdır. Terapi hedefleri ilk görüşmelerde birlikte belirlenir, seanslar bir gündemle yürütülür ve ilerleme düzenli aralıklarla gözden geçirilir. Geçmiş yaşantılar dışarıda bırakılmaz; kişinin bugünkü düşünce ve davranış kalıplarının nasıl şekillendiğini anlamak için ele alınır. Ancak asıl odak, sorunun şu anda hangi döngülerle sürdürüldüğüdür. Bu yaklaşımın bir diğer ayırt edici yanı işbirlikçi olmasıdır: danışan görüşmeler boyunca pasif bir dinleyici değil, sürecin aktif katılımcısıdır. Düşünce kayıtları tutar, işlevsel olmayan düşünce kalıplarını kanıtlarla sınar, davranışsal deneyler tasarlayarak korktuğu sonucun gerçekten yaşanıp yaşanmadığını doğrudan test eder. Seans aralarında yapılan bu çalışmalar terapinin ek bir yükü değil, öğrenilenin gerçek hayata taşındığı asıl aşamadır.

Bilişsel Davranışçı Terapi, üzerine en fazla araştırma yapılmış psikoterapi yaklaşımıdır. Bulgular BDT'nin depresyon, anksiyete bozuklukları, panik atak, obsesif kompulsif bozukluk, travma sonrası stres bozukluğu ve pek çok psikolojik zorluğun tedavisinde hem kısa hem uzun vadede etkili olduğunu göstermektedir; Dünya Sağlık Örgütü ve uluslararası klinik kılavuzlar BDT'yi kanıta dayalı yöntemler arasında önermektedir. Bununla birlikte BDT tek başına uygulanmak zorunda değildir. Danışanın ihtiyacına göre EMDR ya da hümanistik ve varoluşçu yaklaşımlarla birlikte yürütülebilir; bu bütünleşik kullanım, tekniğin kişiye değil kişinin ihtiyacının tekniğe yön verdiği bir süreç sağlar. BDT'nin nihai hedefi danışanın kendi terapisti hâline gelmesidir. Öğrenilen beceriler terapi sona erdikten sonra da elde kaldığı için, günlük yaşamda karşılaşılan yeni zorluklarla baş etmeyi kolaylaştırır ve belirtilerin tekrarlama riskini azaltır.