Depresyon

Depresyon, geçici bir üzüntü ya da moral bozukluğundan farklıdır; ayırt edici yanı süresi, kapsayıcılığı ve yaşamın her alanına yayılmasıdır. Tablonun çekirdeğini iki belirti oluşturur: çoğu gün, günün büyük bölümünde süren çökkün duygudurum ve eskiden keyif veren etkinliklerden artık tat alamama (anhedoni). Bunlardan en az birinin iki hafta ve daha uzun sürmesi, klinik anlamda depresyondan söz edebilmek için temel ölçüttür. Tabloya genellikle uyku düzeninde bozulma (uykusuzluk ya da aşırı uyuma), iştah ve kiloda değişiklikler, dinlenmekle geçmeyen yorgunluk, hareketlerde ve düşüncede yavaşlama ya da tam tersine huzursuzluk, dikkat toplama ve karar verme güçlüğü, değersizlik ve suçluluk duyguları eşlik eder. Depresyon her zaman ağlamaklı bir hâl olarak görünmez; bazı kişilerde öne çıkan tablo çabuk sinirlenme, duygusal uyuşma ya da baş ağrısı, sırt ağrısı ve mide şikâyetleri gibi bedensel belirtilerdir. Bu nedenle depresyon sıklıkla önce dahiliye ya da nöroloji polikliniklerinde aranır.

Depresyon yalnızca duyguları değil düşünme biçimini de değiştirir. Kişi kendine ("yetersizim"), çevresine ("kimse anlamıyor") ve geleceğine ("hiçbir şey değişmeyecek") dair olumsuz bir mercekten bakmaya başlar; bu mercek geçici bir ruh hâli gibi değil, gerçeğin kendisi gibi hissedilir. Buna davranışsal bir kısır döngü eşlik eder: enerji ve motivasyon düştükçe kişi sosyal ortamlardan, hobilerden ve sorumluluklardan geri çekilir; geri çekildikçe yaşamdan alınan doyum azalır ve duygudurum daha da bozulur. Ertelenen işler biriktikçe suçluluk artar, artan suçluluk harekete geçmeyi daha da zorlaştırır. Depresyonun "tembellik" ya da "irade eksikliği" olarak görülmesinin temel nedeni bu döngünün dışarıdan yanlış okunmasıdır; oysa geri çekilme depresyonun sebebi değil, belirtisi ve sürdürücüsüdür.

Depresyon, üzerine en çok araştırma yapılmış ve psikoterapiye en iyi yanıt veren ruhsal tablolardan biridir. Bilişsel davranışçı terapi, hem depresyonu ayakta tutan olumsuz düşünce örüntülerinin sınanmasını hem de kişinin yaşamına doyum veren etkinlikleri kademeli olarak geri kazandıran davranışsal aktivasyonu içerir ve etkinliği en güçlü biçimde gösterilmiş yaklaşımlardan biridir. Depresyonun ardında çözülmemiş bir kayıp, süregelen bir kronik stres ve tükenmişlik tablosu, ilişkisel bir tıkanma ya da anlam ve yön kaybı varsa; hümanistik, varoluşçu ve bilişsel davranışçı odaklı çalışmalar bu katmanların ele alınmasını sağlar. Orta ve ağır şiddetteki tablolarda psikiyatri hekimiyle iş birliği içinde yürütülen ilaç tedavisi psikoterapiye eklenebilir; iki yaklaşımın birlikte kullanılması çoğu vakada tek başına uygulanmalarından daha etkilidir. Belirtiler iki haftadan uzun sürüyor ve iş, okul, ilişkiler ya da günlük yaşamı olumsuz etkiliyorsa profesyonel destek almak, tablonun derinleşmesini önlemenin en güvenilir yoludur.