EMDR Terapisi

EMDR'nin dayandığı model, travmanın neden geçmişte kalamadığını açıklar. Sıradan bir yaşantı, beynin doğal bilgi işleme mekanizması tarafından anlamlandırılır, mevcut anı ağlarına bağlanır ve zamanla duygusal yükünden arınmış bir hatıraya dönüşür. Yaşantı çok yoğun ya da çok ani olduğunda bu işleme süreci tamamlanamaz. Anı, yaşandığı andaki hâliyle donar: görüntüler, sesler, kokular, beden duyumları, o sırada hissedilen çaresizlik ve "ben güçsüzüm", "suç bende", "güvende değilim" gibi olumsuz inançlar, işlenmemiş bir paket hâlinde saklı kalır. Bugün karşılaşılan küçük bir hatırlatıcı bu paketi açtığında kişi olayı hatırlamakla kalmaz, onu yeniden yaşar. Kabuslar, flashbackler, ani tetiklenmeler ve sürekli tetikte olma hâli bu tamamlanmamış işlemenin belirtileridir.

Terapist, çift yönlü (bilateral) uyarım kullanarak bu tıkanmış mekanizmayı yeniden harekete geçirir. Uyarım genellikle terapistin el hareketlerini izleyen göz hareketleriyle uygulanır; dokunsal titreşim ya da kulaklıkla verilen işitsel tıklamalar da kullanılabilir. Bu sırada danışan hedef anıyla temas hâlindeyken dikkatini aynı anda bugüne, güvenli olan terapi odasına da yöneltir. Çift yönlü uyarımın REM uykusundaki doğal işleme sürecine benzer bir etkiyle anı ağlarının yeniden düzenlenmesini kolaylaştırdığı düşünülmektedir. Böylece travmatik anı bugünkü güvenli bağlamda yeniden işlenir; rahatsız edici duygular, beden duyumları ve olumsuz inançlar sağlıklı biçimde bütünleşir. Burada amaç anıyı silmek ya da unutturmak değildir. Olay hatırlanmaya devam eder, ancak bedeni ele geçiren yükünü bırakır ve gerçekten geçmişe ait bir hatıraya dönüşür. EMDR'nin ayırt edici bir yanı da, travmanın ayrıntılı biçimde anlatılmasını ya da seans aralarında tekrar tekrar konuşulmasını zorunlu kılmamasıdır; bu, olayı sözcüklere dökmekte zorlanan danışanlar için önemli bir kolaylık sağlar.

EMDR, üzerine geniş bir araştırma birikimi bulunan yaklaşımlardan biridir. Yüzlerce randomize kontrollü çalışma ve meta analiz, yöntemin Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) ile birçok stres ilişkili tabloda görece kısa sürede klinik düzeyde iyileşme sağladığını göstermektedir; Dünya Sağlık Örgütü ve uluslararası klinik kılavuzlar EMDR'yi TSSB tedavisinde önerilen yöntemler arasında saymaktadır. Uygulama alanı yalnızca kaza, afet, saldırı gibi tekil ve büyük travmalarla sınırlı değildir. Çocukluk çağı ihmal ve istismar öyküsü, tıbbi girişimler ve zorlu doğum deneyimleri, yas, kaza sonrası gelişen korkular, yoğun utanç yaşantıları ve gündelik hayatta önemsiz görünse de kişide derin iz bırakmış olaylar da işlenebilir. Süreç her zaman doğrudan anı çalışmasıyla başlamaz: hazırlık fazında güvenli yer, topraklama ve duygu düzenleme becerileri kazandırılır, danışan hazır olduğunda anı çalışmasına geçilir. Bu nedenle EMDR yalnızca eğitimli ve yetkin bir terapist eşliğinde uygulanmalıdır.