Narsizm, psikoloji literatüründe hem normal kişilik özelliği hem de kişilik bozukluğu kapsamında ele alınan karmaşık bir kavramdır. Normal düzeyde narsizm, sağlıklı öz saygı, kendine güven ve kendi değerini bilme şeklinde ortaya çıkar ve işlevsel bir yaşam için gereklidir. Ancak patolojik narsizm, kişinin gerçekçi olmayan bir üstünlük duygusu içinde olması, başkalarının duygularını anlama yeteneğinin (empati) zayıf olması, eleştiriye aşırı duyarlılık göstermesi ve sürekli hayranlık arayışı içinde olması ile karakterizedir. Narsistik Kişilik Bozukluğu (NKB), DSM-5’te Küme B kişilik bozuklukları içinde yer alır ve toplumda yaklaşık %0,5-1 oranında görülür, erkeklerde kadınlara göre daha sık tanılanır.

Narsizmin gelişiminde çocukluk dönemi deneyimleri önemli rol oynar. Aşırı şımartılan, eleştiri görmeden büyüyen veya tersine duygusal olarak ihmal edilen, onaylanmayan çocuklarda narsistik özellikler gelişebilir. Modern psikoloji araştırmaları, narsizmin “büyüklenmeci narsizm” ve “kırılgan narsizm” olmak üzere iki ana alt türe ayrılabileceğini göstermektedir. Büyüklenmeci narsizm, açık üstünlük davranışları, kendini beğenmişlik ve dikkat çekme çabalarıyla kendini gösterirken; kırılgan narsizm, savunmacılık, utanç duyarlılığı ve reddedilme korkusuyla karakterizedir. Her iki türde de temelinde benlik saygısının kırılganlığı ve dış onay ihtiyacı yatar. Tedavide genellikle psikoterapötik yaklaşımlar kullanılır, ancak narsistik bireylerin terapiye başvurma ve devam etme oranları düşüktür çünkü çoğu zaman sorunu kendilerinde değil başkalarında görürler.

Eş Anlamlı Kelimeler

Benmerkezcilik Kendini beğenmişlik Egosantrizm

Etimoloji

"Narsizm" terimi, Yunan mitolojisindeki Narkissos (Narcissus) efsanesinden türemiştir. Efsaneye göre, olağanüstü yakışıklı olan Narkissos, bir su kaynağında kendi yansımasını görür ve bu yansıma ile aşık olur. Kendi görüntüsünden ayrılamayan Narkissos, sonunda orada ölür ve yerine nergis çiçeği biter. Bu mit, aşırı öz sevgi ve kendine hayranlığın sembolik hikayesi olarak psikolojiye uyarlanmıştır. Terimi ilk kez psikolojik bağlamda 1898'de Havelock Ellis kullanmış, ardından 1899'da Paul Näcke ve 1914'te Sigmund Freud kendi teorilerine dahil etmiştir. Freud, narsizmi psikoseksüel gelişimin normal bir aşaması olarak tanımlamış ve patolojik formlarını analiz etmiştir.

Klinik Örnekler

İş Hayatında Büyüklenmeci Narsizm: 38 yaşındaki bir şirket müdürü, sürekli olarak başarılarını abartır ve tüm projelerin başarısını yalnızca kendi çabalarına bağlar. Ekip üyelerinin katkılarını görmezden gelir, eleştirildiğinde aşırı savunmacı olur ve hatta eleştiren kişiye karşı saldırgan davranışlar sergiler. Astlarından sürekli övgü bekler ve bu övgüleri alamadığında öfkelenir. Empati eksikliği nedeniyle çalışanlarının duygusal ihtiyaçlarını anlayamaz ve yüksek personel devir oranıyla karşı karşıya kalır.

İlişkilerde Kırılgan Narsizm: 29 yaşındaki bir kadın, romantik ilişkilerinde partneri tarafından sürekli onaylanma ve beğenilme ihtiyacı duyar. Partnerinin başka insanlarla zaman geçirmesini kişisel bir red olarak algılar ve aşırı kıskançlık gösterir. Küçük eleştirileri bile büyük hakaretler olarak yorumlar ve günlerce içine kapanır. Dışarıdan bakıldığında kendine güvensiz gibi görünse de, ilişkide hep kendisinin haklı olduğunu düşünür ve partnerinden sürekli özür bekler. İlişki sorunlarını her zaman partnerin hatalarına bağlar.

Sosyal Medya ve Modern Narsizm: 24 yaşındaki bir genç, sosyal medyada sürekli olarak idealleştirilmiş bir yaşam imgesi sergiler. Günde onlarca selfie çeker ve en beğeni alacak olanı seçer. Paylaşımlarına gelen yorumları sürekli kontrol eder ve yeterince beğeni almadığında değersizlik hissi yaşar. Gerçek hayattaki ilişkilerinde yüzeysel kalır çünkü asıl amacı başkalarından hayranlık toplamaktır. Başkalarının başarılarını kıskanır ve küçümseme eğilimindedir.

Kaynaklar

Kernberg, O. F. (1975). Borderline Conditions and Pathological Narcissism. New York: Jason Aronson.

Kohut, H. (1971). The Analysis of the Self. New York: International Universities Press.

Ronningstam, E. (2011). Narcissistic Personality Disorder: A Clinical Perspective. Journal of Psychiatric Practice, 17(2), 89-99.

Twenge, J. M., & Campbell, W. K. (2009). The Narcissism Epidemic: Living in the Age of Entitlement. New York: Free Press.

Pincus, A. L., & Lukowitsky, M. R. (2010). Pathological Narcissism and Narcissistic Personality Disorder. Annual Review of Clinical Psychology, 6, 421-446.