Bipolar bozukluk, duygudurum bozuklukları kategorisinde yer alan ve yaşam boyu süren ciddi bir psikiyatrik durumdur. Bu bozukluk, kişinin duygu durumunda yaşadığı aşırı değişimlerle karakterizedir ve bu değişimler normal duygu dalgalanmalarından çok daha şiddetli ve uzun sürelidir. Mani dönemlerinde kişi kendini aşırı enerjik, güçlü, hızlı düşünen ve bazen yenilmez hisseder; uyku ihtiyacı azalır, konuşması hızlanır, riskli kararlar alabilir ve gerçekçi olmayan planlar yapabilir. Depresif dönemlerde ise derin bir çökkünlük, umutsuzluk, enerji kaybı, ilgi kaybı ve intihar düşünceleri ortaya çıkabilir. DSM-5’e göre bipolar bozukluk, Bipolar I, Bipolar II ve Siklotimik Bozukluk olmak üzere üç ana türe ayrılır. Bipolar I, tam gelişmiş mani epizodlarının görüldüğü türdür; Bipolar II’de ise daha hafif mani dönemleri (hipomani) ve ağır depresif dönemler görülür. Toplumda yaklaşık %1-2,5 oranında görülür ve genellikle geç ergenlik veya erken yetişkinlik döneminde başlar.

Bipolar bozukluğun kesin nedeni bilinmemekle birlikte, genetik yatkınlık, beyin kimyasındaki dengesizlikler ve çevresel faktörlerin birleşimi rol oynar. Ailede bipolar bozukluk öyküsü olan kişilerde risk belirgin şekilde artar. Beyin görüntüleme çalışmaları, bipolar bozukluğu olan kişilerde duygu düzenleme ile ilgili beyin bölgelerinde yapısal ve işlevsel farklılıklar olduğunu göstermiştir. Stres, uyku düzensizliği, madde kullanımı ve önemli yaşam olayları epizodları tetikleyebilir. Tedavi genellikle ilaç tedavisi (duygudurum düzenleyiciler, antipsikotikler) ve psikoterapinin birleşiminden oluşur. Lityum, valproat ve atipik antipsikotikler en sık kullanılan ilaçlardır. Psikoterapi olarak Bilişsel Davranışçı Terapi, aile terapisi ve psikoeğitim etkili yaklaşımlardır. Tedavi edilmediğinde bipolar bozukluk, ilişkilerde ciddi sorunlara, iş kaybına, madde bağımlılığına ve yüksek intihar riskine yol açabilir. Ancak uygun tedavi ve düzenli takip ile çoğu kişi dengeli ve üretken bir yaşam sürdürebilir.

Eş Anlamlı Kelimeler

Manik Depresif Bozukluk Manik Depresyon İki Uçlu Duygudurum Bozukluğu

Etimoloji

"Bipolar" terimi Latince "bi-" (iki) ve "polus" (kutup) kelimelerinden türemiştir ve kelimenin tam anlamı "iki kutuplu" demektir. Bu terim, bozukluğun iki zıt duygudurum kutbu (mani ve depresyon) arasında gidip gelmesini ifade eder. Tarihsel olarak bu durum yüzyıllardır bilinmekteydi ancak ilk sistematik tanımlamalar 19. yüzyılda yapıldı. Fransız psikiyatr Jean-Pierre Falret 1854'te "folie circulaire" (dairesel delilik) terimini kullandı. Emil Kraepelin 1899'da "manik-depresif psikoz" terimini ortaya attı ve bu terim uzun yıllar kullanıldı. "Bipolar bozukluk" terimi ise 1957'de Karl Leonhard tarafından önerildi ve 1980'de DSM-III ile resmi olarak kabul edildi. Terminolojideki bu değişiklik, durumun damgalayıcı çağrışımlarını azaltmak ve bilimsel doğruluğu artırmak amacıyla yapıldı.

Klinik Örnekler

Bipolar I Mani Epizodu: 28 yaşındaki bir erkek, son iki haftadır günde sadece 2-3 saat uyuyor ancak kendini hiç yorgun hissetmiyor. Aklına gelen tüm iş fikirlerinin kesinlikle başarılı olacağına inanıyor ve bu fikirler için kredi kartlarını sonuna kadar kullanarak büyük harcamalar yapıyor. Konuşması çok hızlı, bir konudan diğerine atlıyor ve bazen cümlelerini tamamlamadan yeni bir fikre geçiyor. Arkadaşlarına gece yarısı telefonlar açıp coşkulu planlar anlatıyor. İşine gitmiyor çünkü "daha önemli şeyler" yaptığını düşünüyor. Ailesi endişeli ancak kendisi herhangi bir sorun olduğunu kabul etmiyor, aksine hayatının en iyi döneminde olduğunu söylüyor. İki ay sonra bu dönem sona erdiğinde derin bir depresyona giriyor.

Bipolar II Depresif Epizot: 35 yaşındaki bir kadın, üç aydır süren ağır depresyon döneminde yaşamaktadır. Sabahları yataktan kalkmakta zorlanıyor, işe gitmeye çalışsa da konsantre olamıyor ve basit görevleri bile tamamlamakta zorluk çekiyor. Eskiden sevdiği aktivitelerden zevk almıyor ve sosyal ortamlardan kaçınıyor. Sürekli yorgun ve enerji kaybı hissediyor, iştahı azalmış ve kilo kaybı yaşamış. İntihar düşünceleri oluyor ancak harekete geçmek için bile enerjisi yok. Geçmişine bakıldığında, 6 ay önce birkaç haftalık bir hipomani dönemi geçirdiği görülüyor: o dönem kendini olağanüstü yaratıcı ve verimli hissediyordu, az uyuyordu ama işlevselliği tamamen bozulmamıştı. Ancak şimdiki depresif dönem hayatını felç etmiş durumda.

Karma (Mikst) Epizot: 42 yaşındaki bir erkek, aynı anda hem manik hem de depresif belirtiler yaşıyor. Aklı son derece hızlı çalışıyor, düşünceleri yarışıyor ve kendini aşırı enerjik hissediyor, ancak aynı zamanda derin bir umutsuzluk ve değersizlik duygusu içinde. Çok konuşuyor ve hızlı hareket ediyor ama konuşmalarının içeriği oldukça karamsar ve suçluluk dolu. Uyuyamıyor ama bundan keyif almak yerine bunalıyor. Bu karma durum özellikle tehlikeli çünkü depresyondaki intihar düşüncelerini harekete geçirecek enerjiye sahip. Çok irritabl (sinirli) ve tahammülsüz, en küçük şeylere bile aşırı tepki veriyor. Ailesi ne yapacağını bilemiyor çünkü bir an önce coşkulu, bir sonraki an ağlıyor.

Kaynaklar

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.

Goodwin, F. K., & Jamison, K. R. (2007). Manic-Depressive Illness: Bipolar Disorders and Recurrent Depression (2nd ed.). New York: Oxford University Press.

Grande, I., Berk, M., Birmaher, B., & Vieta, E. (2016). Bipolar disorder. The Lancet, 387(10027), 1561-1572.

Geddes, J. R., & Miklowitz, D. J. (2013). Treatment of bipolar disorder. The Lancet, 381(9878), 1672-1682.

Malhi, G. S., & Mann, J. J. (2018). Depression. The Lancet, 392(10161), 2299-2312.

Phillips, M. L., & Swartz, H. A. (2014). A critical appraisal of neuroimaging studies of bipolar disorder: toward a new conceptualization of underlying neural circuitry. American Journal of Psychiatry, 171(8), 829-843.

Yatham, L. N., et al. (2018). Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) and International Society for Bipolar Disorders (ISBD) 2018 guidelines for the management of patients with bipolar disorder. Bipolar Disorders, 20(2), 97-17.